MEVLANA'DAN ÖGÜTLER

MEVLANA MUHAMMED CELÂLEDDİN-İ RUMİ

Büyük Türk-İslam şairi ve mutasavvufu Mevlana, 30 Eylül 1207'de bugünkü Afganistan topraklarında bulunan Belh -Horasan'da doğdu. Belh'in önde gelen âlimlerinden olan babası Bahaddin Veled, Melâmetî felsefesini benimsemiş bir sufiydi. (Bahaddin Veled'in babası da sevilen ve sayılan bir din bilgini olan Hüseyin Hatibi'ydi.) Mevlana'nın babası Veled, engin bilgisi ve görüşü nedeniyle "Bilginlerin Sultanı (sultan-ül ulema)" olarak ün salmıştı. Annesi ise, Belh emiri Rükneddin'in kızı Mümine Hatun'du (Mümine Hatun'un annesi de Harzemşahlar'dan bir prenses olan Melike-i Cihan Emetullah Sultan'dı). Bir emirin kızıyla evli olmasına rağmen Bahaddin Veled'in devrin yöneticileriyle arası pek iyi değildi. O yıllarda Belh'de İslam, en katı kurallar ve yaptırımlarla uygulanmaya çalışılıyordu. Gerek derslerde gerek bilimsel tartışmalarda karşısında her zaman katı İslami yaptırımı uygulamaya çalışan ama İslamla ilgisi olmayan bu kesimi buluyordu. Bahaddin Veled bu hoşgörüsüzlüğe muhalefet oluyordu. Ama kendisine Belh'de yer olmadığını anlayan Veled, 1212'de (bazı kaynaklara göre 1218) yaklaşan Moğol istilasını da bahane edip ailesi ve yakınlarını da yanına alarak Belh'den ayrıldı.

İran üzerinden Anadolu'ya uzanan göç yolculuğunda Mevlana, ilk öğretmeni babası sayesinde Ferideddin-i Attar, Şihabeddin Sühreverdi, Muhyiddin-i Arabi gibi devrin en önemli sufileri ile tanışma fırsatı buldu. 1222'de Anadolu'ya ulaştılar. O zamanki adı Larende olan Karaman'a gelip, Subaşı Emir Musa'nın yaptırdığı medreseye yerleştiler. Mevlana burada 1225'te Şerefeddin Lala'nın kızı Gevher Banu ile evlendi (Gevher'den iki oğlu oldu: Sultan Veled ve Alâaddin Çelebi). Annesi Mümine Hatun da burada öldü. İlk oğlu ve ileride Mevleviliğin kurucusu olacak olan Sultan Veled de burada doğdu.

1228'de Anadolu Selçuklu sultanı Alâaddin Keykubat'ın çağrısıyla aile, başkent Konya'ya geldi. Mevlana ve ailesi Altunapa (İplikçi) medresesine yerleşti. Konya o yıllarda Anadolu'nun en önemli kültür merkeziydi. Hem başkent olmasından hem de daha önce buralara göçmek zorunda olan Hristiyanların getirdiği kültürel ve dini miraslardan dolayı şehrin görkemli yapıları, medreseleri, sarayları vardı. Bu da şehri kültür düzeyi yüksek sanatçı, düşünür ve bilim adamları tarafından çok sık ziyaret edilen bir yer haline getirmişti. Ayrıca Moğol istilasından kaçan Doğu'lu bilgin ve sanatçıların da uğrak yeriydi; ki İslam'ı Batıya taşıyan etmenler bu dönemdeki hareketlenmelerle gerçekleşmişti. Bu kozmopolit yapı, Konya'da Rumca, Türkçe, Ibranice ve Farsça konuşan insanları biraraya getirmiş ve Mevlana'daki sonsuz hoşgörünün temellerini atmıştı.

Mevlana'nın babası Bahaddin Veled, Konya'ya geldiklerinde kısa sürede kıymeti bilinen, hatırı sayılır, sözü dinlenir bir insan olarak ün saldı. Medereselerde vaazlar vererek bir çok öğrenci yetiştiriyordu. Mevlana da bu şansı değerlendiriyor, babasından dersler almayı sürdürüyordu. 1231'de babasının ölümüyle birlikte, mistik eğitimine, babasının da eski öğrencisi olan derviş Seyyid Burhaneddin Muhakkik ile devam etti. Eğitiminin devamı ve derinliği için Burhaneddin'in talebiyle Halep ve Şam'a gitti. Yedi yıl süren gezilerini (eğitimim), dönemin önemli sufilerinin yanı sıra, farklı inanışlara sahip derviş, gezgin ya da felsefecileriyle yakın tartışmalar, sohbetler ve fikir alışverişleri yaparak değerlendirdi. Hem babasının hem de Seyyid Burhaneddin'in teşvikleriyle, hem de kendi istek ve arzusuyla Arap, Hint ve Yunan düşünürlerinin yapıtlarını okudu. Engin bilgisi ve davranışlarıyla çevresinde çok sevilen ve aranan biri haline geldi. Böylelikle medreselerde herkesin ilgisini ve arzusunu çeken dersler vermeye başladı. Bir gün medresedeki vaazını bitirdikten sonra evine gitmek üzere dışarı çıktığında dikkatini celbeden birine rastladı. (1244 yılında gerçekleşen bu karşılaşma, kimine göre Ekim ayının sonları, kimilerine göre ise Kasım ayının sonlarıdır.) Aralarında geçen ilginç bir diyalogtan sonra Şemseddin Tebrizî ile tanışan Mevlana'nın yaşamı o vakit değişti. Hangi tarikata mensup olduğu ya da kimden el aldığı bilinmeyen Şems, İran, Irak, Suriye ve Anadolu'yu dolaşmış gezgin bir Türk dervişi idi. Agresif ve kırıcı bir konuşma tarzı olan Şems, uzun boylu, yapılı, garip kıyafetler ve serpuşlar (ki bunlardan biri Konya Mevlana Müzesi'nde bulunmaktadır) giyen, kendine özgü düşünceleri olan biriydi. Bir çok yer dolaşmış, sonunda dönemin en önemli ilim irfan merkezi olan Konya'ya gelmişti. Şems'in kişiliği, bakış açıları, tarzı Mevlana'yı çok etkiledi. Onunla tanıştıktan sonra sık sık sohbet eden, neredeyse hiç ayrılmayan, çok yakın iki dost oldular. O sıralarda yazdığı gazellerde Şems'e olan sevgisini sık sık dile getirdi. ("Senden başka başım varsa yok olsun. Sensiz yaşarsam varlığımı yak. Kabe'de de sevgilim sensin, kilisede de", "Aşkımın ateşleri Arş'ı da geçti, ferşi de. Bu ateş içinde Şemseddin'in yüzünü gizleyemiyorum.") Mevlana, Şems'le olan uzun sohbetlerinden sonra, o güne dek öğrendiği, yaptığı herşeyin Allah yolunda birer araç olduğunu idrak etti. Altı ay kadar süren bu yakınlıktan sonra Mevlana'nın çevresi bu birliktelikten rahatsız olmaya başladı. Mevlana medresesini kapatmış, ailesi, öğrencileri ve yakınları ile çok az ilgilenir olmuştu. Bu nedenle Şems'e karşı muhalif bir çoğunluk oluştu. Mevlana'nın engin bilgisinden, vaazlarından ve sevgisinden yararlanamadığını düşünen ve başını küçük oğlu Alâaddin'in çektiği bir grup Şems'i Mevlana'dan uzaklaştırmak için bir takım entrikalara giriştiler. Sonunda Şems bir gece Mevlana'ya haber vermeden Konya'yı terk etti. Ama bu Mevlana'yı daha da içine kapattı. Derin translarına bu dönemlerde başladı. Ayrılık şiirleri yazıyor, çevresiyle, sevdikleriyle yine daha az görüşüyordu. Mevlana Şems diyor, başka bir şey dilemiyordu. Mevlana'nın büyük oğlu (ki Şems ve Mevlana ilişkisinden rahatsız olmayan hatta sohbetlerine katılmaktan zevk alan) Sultan Veled, Şam'a gidip Şems'i buldu. Şems tekrar Konya'ya geldi. En önde Mevlana olmak üzere, büyük bir törenle karşılandı.

Mevlana, Şems'in dönmesiyle ona daha çok bağlandı. Bu ilgi çevresindekileri yine çok rahatsız ediyordu. Üstüne Mevlana, küçük oğlu Alâaddin Çelebi'nin aşık olduğu bir kızı Şems ile evlendirince oğlunu daha da öfkelendirdi. Çelebi bir gece Şems'i arkadaşlarıyla birlikte sıkıştırıp öldürdü. Olayı öğrenen büyük oğlu Sultan Veled, Şems'in cesedini kuyudan çıkartıp bir bahçeye gömdü. Babasının öğrenmesini istemiyordu. (Şems'in öldürülmediği; ortalıkta dolaşan dedikodular ve entrikalardan çok rahatsızlık duyan Şems'in, nereye gittiğini kimseye söylemeden izini kaybettirdiği de söylenir.) Şems'in aniden ortadan kaybolması Mevlana'yı çok derinden etkiledi. Şems'i bulmak umuduyla iki kez Şam'a gittiyse de, Mevlana Konya'ya üzgün ve bitkin döndü.

Şems'siz geçen günlerin ardından, mütevazı bir kuyumcu olan Selâhaddin Feridun ile tanıştı. Şems'e duyduğu gönül dostluğunu Selâhaddin'e de gösterdi. Çevrenin kıskançlığı ve dedikodular yine başlamıştı. Ama dostlukları 1259'da Selâhaddin Feridun ölene dek tam on yıl sürdü. Artık belirli bir ruh olgunluğuna erişen Mevlana, Selâhaddin'den sonra Ahi Türk olan Çelebi Hüsameddin ile karşılaştı (Çelebi adını Mevlana vermiştir). Hüsameddin'in babası da bir Ahi şeyhiydi. Hüsameddin ve Mevlana arasındaki mistik doygunluk, Ahilerin de Mevleviliğe olan ilgilerini arttırdı.

Mesnevi'nin yazılmasında Çelebi Hüsameddin'in etkisi olduğu bilinir. Çelebi'nin ısrarları, Mevlana'yı müthiş eserini yazmaya yöneltti. Mevlana ölene dek (15 yıl kadar) süren dostlukları bu sefer kimseyi rahatsız etmemişti. Mevlana'nın ünü yayıldıkça yayıldı, bir çok arif ve derviş ona geldi. Ve bir gün hastalandı, yatağa düştü. Ölüm gününü, yeniden doğuş günü olarak gören Mevlana, 17 Aralık 1273'te Konya'da öldü.

Mevlana'dan Seçmeler-1

Mevlana'dan Seçmeler-2

9 comments

18 Mart 2009 13:41  

elinize sağlık.

sevgiyle kalın.
özgür

Adsız
21 Mart 2009 18:53  

ÇOK HOŞ Bİ SİTE OLMUŞ..
ASLINDA BİDE AYLIK DERGİ OLSA NE HOŞ OLURDU...

Adsız
30 Mart 2009 14:26  

tşk ederim elinize sağlıkk

18 Temmuz 2009 18:11  

bu konu ile ilgili bir de buraya bkz ltfn

http://zamanlekesi.blogspot.com/

Adsız
24 Temmuz 2009 11:35  

insanların bu dpoyumsuzluğu ne ya ne aylık dergisiymiş kardeşim

Adsız
8 Ekim 2010 15:01  

Hiç Güzel Değil...
100'den 5 Aldım

Adsız
22 Kasım 2010 22:34  

lütfen gidin aşkın gözyaşları adlı kitabı okuyun bu yazı tamamen korsan yaa hiçbiri doğru değil bana inanmayabilirsiniz okuyunca beni anlayacaksınız...

Adsız
8 Şubat 2011 00:51  

islammi veya turk mu hangisi onemli basta gelir dogrusu merak ettim arkadaslar.felsefik olarak izah edrmisniz

sema
31 Mayıs 2012 16:07  

çok güzel mevlananın ve şemsin aşkı hiç bitmeyecek bence

facebook

twitter

İzleyiciler

  • Gizlilik Politikası ve Şartlar
  •   © Felsefeye giriş bu bir felsefe blogudur by düşündüren sözler 2007

    Back to TOP